1

Mogiła Puźniczan zamordowanych przez UPA została odnaleziona!

mogila zbiorowa w puznikach odnalezionaNa tą chwilę Puźniczanie czekali blisko 80 lat. Po wielu próbach trudnych poszukiwań, pod koniec Sierpnia 2023 udało się przy współudziale polskich i ukraińskich archeologów odnaleźć zbiorową mogiłę osób zamordowanych w wyniku ataku UPA na Puźniki w lutym 1945 roku.

Niestety tylko nielicznym byłym mieszkańcom Puźnik udało się dożyć tego momentu. Najważniejsze jednak, że prawda o tej okrutnej zbrodni wychodzi na światło dzienne a kolejnym etapem wieńczącym jej pełne ujawnienie będzie ekshumacja wszystkich odnalezionych szczątków ludzkich, co wymaga jednak uzyskania formalnej zgody rządu Ukrainy.

Prace poszukiwawczo-archeologiczne rozpoczęły się już w maju 2023 i koncentrowały się początkowo głównie na poszukiwaniach w południowo-zachodniej części cmentarza. Niestety nie udało się wtedy odnaleźć mogiły, o czym pisaliśmy w artykule „Prace poszukiwawcze mogiły zbiorowej w Puźnikach„. Dopiero nowe informacje oparte na szkicu wykonanym przez Stanisława Baranieckiego, a także dzięki pozyskanemu zdjęciu lotniczemu Luftwaffe z roku 1944, przekierowały obszar poszukiwań na część północno-zachodnią cmentarza. Pracę na tym obszarze rozpoczęły się 22 sierpnia 2023. Taką lokalizację potwierdzała też część innych świadków. Dużym ułatwieniem był fakt, że ofiary zbrodni dokonanej w lutym 1945 zostały pochowane w gotowym dole wykopanym jeszcze w roku 1944, co utrwaliło się w pamięci również tych osób, których w dniu pogromu już w Puźnikach nie było.

Poszukiwania mogiły były niezwykle trudne z uwagi na duże zakrzaczenie i zalesienie całego terenu. Najpierw jedna ekipa czyściła wybrany teren z uciążliwej roślinności a następnie wkraczała koparka, aby odkryć warstwę ziemi na głębokość nawet do 1.5 metra. Na bieżąco nadzorowali to archeolodzy, którzy analizowali charakter gruntu i wszystkie napotkane kości oraz przedmioty zalegające w mocno gliniastej glebie. W przypadku natrafienia na ludzkie kości, musieli stwierdzić, czy wskazują one na obecność mogiły zbiorowej.

Już na drugi dzień natrafiliśmy na pierwsze szczątki ludzkie, które znajdowały się stosunkowo płytko pod ziemią i były ułożone dość chaotycznie. Dalsza analiza kilku pierwszych fragmentów różnych szkieletów wskazywała, że mamy do czynienia ewidentnie z grobem masowym a znajdujące się w nim osoby posiadały w momencie pochówku liczne obrażenia. Znaleziono też gwoździe po drewnianych skrzyniach, w które pośpiesznie wkładano część ofiar przed pochówkiem. Dalsze prace ziemne nie były już konieczne, ponieważ to, co odkryto okazało się wystarczające, aby zakończyć etap poszukiwań. Dół został zabezpieczony i zasypany a pełne wydostanie wszystkich szczątków nastąpi dopiero podczas prac ekshumacyjnych, które miejmy nadzieję rozpoczną się jak najszybciej.

Czeka nas teraz ogromna praca związana z identyfikacją szczątków ciał na podstawie badań DNA. Apelujemy do wszystkich Puźniczan, aby pomogli nam w poszukiwaniu krewnych ofiar w celu pobrania materiału genetycznego.

Lista ofiar znajduje się w poniższym pliku do pobrania:

Nie wszystkie ofiary udało się dokładnie ustalić, dlatego prosimy o zgłaszanie nam (biuro@puzniki.pl) pomocnych informacji, które pomogą nam wyjaśnić wszelkie wątpliwości. W mogile zbiorowej znajduje się kilka osób, które nie były mieszkańcami Puźnik, ale również Puźniczanie, którzy zostali zamordowani wcześniej w Zalesiu oraz w pobliżu Barysza.

Prosimy również o przekazywanie nam danych kontaktowych do najbliższych żyjących krewnych ofiar.


Organizatorem poszukiwań jest Fundacja Wolność i Demokracja, której udało się uzyskać zgodę władz Ukrainy na rozpoczęcie prac poszukiwawczych po blisko 9 latach, od kiedy zgody na tego rodzaju prace zostały zablokowane.

Zobacz również powiązane artykuły:

 

O odnalezieniu mogiły w Puźnikach na innych portalach:




Prace poszukiwawcze mogiły zbiorowej w Puźnikach

Komunikat

Prace poszukiwawcze w Puźnikach 2023Od czerwca trwają w Puźnikach prace poszukiwawcze mogiły zbiorowej osób zamordowanych przez oddział UPA w nocy z 13 na 14 lutego 1945. Znalezienie miejsca pochówku jest niezbędne, aby w dalszej kolejności przeprowadzić ekshumację i w godny sposób upamiętnić zmarłych. Niestety teren jest niezwykle trudny do wykonywania poszukiwań a dodatkowym utrudnieniem są ciągłe opady deszczu i głębokie gliniaste błoto. Po wojnie, teren wokół mogiły został wyrównany i posadzono na nim las. Większość świadków już nie żyje a zachowane informacje o dokładnym umiejscowieniu mogiły są niejednoznaczne.

Prace poszukiwawcze są koordynowane przez Macieja Dancewicza, wnuka mieszkańców Puźnik, który od lat zabiega o zachowanie pamięci i nielicznych pozostałości po nieistniejącej już wsi Puźniki. Maciej Dancewicz jest wiceprezesem Fundacji Wolność i Demokracja, która sfinansowała poszukiwania i od lat prowadzi tego typu działania. Fundacja sprawuje opiekę nad cmentarzami wojennymi i prowadziła pracę ekshumacyjne żołnierzy z września 1939, którzy polegli pod Lwowem.

Kolejnym efektem zainicjowanych działań jest finansowana przez MKiDN odnowa cmentarza w Puźnikach, który od roku 2019 jest sukcesywnie porządkowany siłami harcerzy z łódzkiego ZHP z pomocą harcerzy wołyńskich i przy znaczącym wkładzie miejscowych Ukraińców ze wsi Sadowe.

W Listopadzie 2022, władze Ukrainy wydały zgodę na prace archeologiczn0-poszukiwawcze mogiły Polaków zamordowanych w Puźnikach. Jest to pierwsza od wielu tego rodzaju zgoda wydana przez rząd Ukrainy, od kiedy wstrzymano wydawanie zgód. Wykonanie prac zostało zlecone specjalistom z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.

W dniu 7 Lipca 2023 Puźniki odwiedził Premier RP Mateusz Morawiecki, który złożył kwiaty na Puźnickim cmentarzu a także przy tzw. rowie Borkowskiego, gdzie podczas pogromu zginęło z rąk banderowców najwięcej osób.

Jak dotąd, nie udało się odnaleźć zbiorowej mogiły. Warunki wykonywania prac ziemnych są bardzo trudne, chociaż udało się wytyczyć lepszą drogę i usunąć więcej drzew. Kolejna próba poszukiwań ruszy w sierpniu 2023, gdy aura pogodowa będzie miejmy nadzieję dużo lepsza. Cały czas zbieramy wszelkie informacje (głównie wspomnienia nielicznych świadków), które pozwoliłyby zawęzić poligon poszukiwań.

Na drugą połowę sierpnia planowane są również prace porządkowe na cmentarzu w Puźnikach. Osoby, które chciałyby wesprzeć nas w wykonywaniu tych prac, prosimy o kontakt z Redakcją.

 

Jak doszło do mordu?

W nocy 13 lutego kończyły się ostatki poprzedzające Środę Popielcową. Wieś została zaatakowana przez oddział UPA dowodzony przez Petro Chamczuka, ten sam oddział, który kilka dni wcześniej dokonał pogromu w kilku innych okolicznych wsiach zamieszkałych w większości przez Polaków. Mieszkańcy Puźnik spodziewali nadchodzącego niebezpieczeństwa, tym bardziej że ukraińscy sąsiedzi z okolicznych wsi ostrzegali o możliwych atakach, dlatego część mieszkańców wyjechała już wcześniej w bezpieczniejsze miejsce, głównie do Buczacza.

Banderowcy zaatakowali wieś z kilku stron, zaczęli podpalać domy i okrutnie mordować mieszkańców, którzy byli zupełnie bezbronni. Wielu z nich znalazło schronienie w murowanym budynku plebanii. Wieś została zamieniona w zgliszcza, ale nie doszło do całkowitej zagłady mieszkańców.  W tą jedną noc zamordowano ok. 80 osób, w tym wiele kobiet i dzieci a listę ofiar określono na podstawie świadectw rodzin. Wszystkie ofiary symbolicznie upamiętniają dwa pomniki, w Ratowicach i Niemysłowicach

Miejsce pochówku

Ciała pomordowanych osób były zwożone na cmentarz, który znajdował się na końcu wsi. Ziemia była wówczas mocno zmarznięta, dlatego zdecydowana większość ciał została pochowana w dużym rowie, wykopanym za cmentarzem jeszcze podczas okupacji niemieckiej w roku 1944. Nikt nie spodziewał się, że zostanie on wykorzystany w taki sposób już po opuszczeniu wsi przez okupantów niemieckich. Dół nie był w stanie pomieścić nawet wszystkich ciał.

Po krótkim pogrzebie, mieszkańcy zaczęli masowo i w pośpiechu opuszczać zniszczoną wieś. Nie było już czasu na godne pochowanie bliskich. Nie wiadomo dokładnie, jak władze sowieckie  potraktowały miejsce mogiły. Cały teren za cmentarzem został wyrównany pod przebiegającą linię energetyczną.

Poniższe zdjęcie lotnicze przedstawia fragment Puźnik z lipca roku 1944 z zaznaczonym nowym obszarem poszukiwań, które będą przeprowadzane w sierpniu 2023.

Nowa lokalizacja mogiły

Relacje z prac poszukiwawczych

 

Zobacz również powiązane artykuły: